Từ thông điệp “Chính xác - Kịp thời - Mở đường - Phát triển” trong bài phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, có thể nhận thấy một yêu cầu xuyên suốt: biến tinh thần đổi mới của các nghị quyết Trung ương thành những quyết sách đúng, trúng, khả thi và những chuyển biến cụ thể trong đời sống Nhân dân.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các đại biểu dự phiên khai mạc Kỳ họp. Ảnh: Lâm Hiển

Thể chế phải đi trước, mở đường cho những động lực phát triển mới

Có những thời điểm, ý nghĩa của một quyết sách không chỉ nằm ở việc quyết sách đúng đến đâu, mà còn ở việc được ban hành vào lúc nào. Một tuyến đường kết nối hai vùng kinh tế chậm hoàn thành có thể khiến cơ hội đầu tư đi qua; một thủ tục chưa được tháo gỡ có thể làm doanh nghiệp lỡ mất đơn hàng; một chính sách chưa được cụ thể hóa kịp thời có thể khiến những ý tưởng sáng tạo phải chờ đợi.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên khai mạc Kỳ họp. Ảnh: Hồ Long

Nghĩ về điều đó, tôi đặc biệt chú ý đến tinh thần trong phát biểu khai mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Kỳ họp diễn ra ngay sau Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV, trong bối cảnh đất nước vừa triển khai các quyết sách lớn của Đại hội XIV, vừa chuẩn bị những điều kiện cho giai đoạn tăng tốc tiếp theo. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra đối với Quốc hội không chỉ là hoàn thành một chương trình nghị sự dày đặc, mà còn là rút ngắn khoảng cách giữa chủ trương và pháp luật, giữa pháp luật và cuộc sống.

Theo chương trình, Quốc hội xem xét 47 dự án luật, nghị quyết, trong đó 43 dự án dự kiến được thông qua và 4 dự án luật được cho ý kiến. Con số ấy cho thấy khối lượng công việc rất lớn. Nhưng điều đáng nói hơn là sự nhấn mạnh vào chất lượng, tính khả thi, đồng bộ và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Kỳ họp. Ảnh: Hồ Long

Tinh thần này có sự gặp gỡ chặt chẽ với Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đổi mới tư duy lập pháp trước hết phải bắt đầu từ việc nhìn nhận pháp luật không chỉ là công cụ quản lý, mà còn là nền tảng tạo dựng môi trường phát triển, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, khuyến khích đổi mới sáng tạo. Pháp luật phải đủ nghiêm để giữ vững kỷ cương, đủ minh bạch để tạo niềm tin và đủ mở để không làm nghẹt những động lực phát triển mới.

Hội nghị Trung ương 4 khóa XIV tiếp tục đặt vấn đề ấy vào yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền và tổ chức thực hiện. Trong phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Trung ương 4 ngày 16/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu thể chế hóa kịp thời các quyết sách, phân định rõ trách nhiệm và bảo đảm điều kiện thực hiện; đồng thời nhấn mạnh, không để các tầng nấc thực thi làm phát sinh thêm những điều kiện khiến cơ hội phát triển bị thu hẹp. Điểm cốt lõi ở đây là tư duy thể chế phải chuyển từ phản ứng với vướng mắc sang chủ động nhận diện, dự báo và tháo gỡ điểm nghẽn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Kỳ họp. Ảnh: Phạm Thắng

Đất nước muốn tăng trưởng nhanh và bền vững thì thể chế không thể đi sau thực tiễn. Những lĩnh vực như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp văn hóa, đổi mới sáng tạo hay các mô hình kinh doanh mới đều cần những hành lang pháp lý vừa bảo vệ lợi ích công cộng, vừa tạo không gian thử nghiệm có kiểm soát. Bản lĩnh của người làm chính sách chính là tìm được sự cân bằng ấy.

Không đánh đổi chất lượng lấy tiến độ, nhưng không lấy sự thận trọng làm lý do trì hoãn

Trong bài phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội nêu một yêu cầu rất đáng suy ngẫm: “Không vì sức ép tiến độ mà xem nhẹ chất lượng, nhưng cũng không lấy sự thận trọng làm lý do trì hoãn”. Yêu cầu ngắn gọn nhưng chạm đến một trong những khó khăn lớn nhất của quản trị hiện đại: làm thế nào để quyết định vừa đúng, vừa kịp thời, vừa có trách nhiệm.

Toàn cảnh phiên khai mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Hồ Long

Chúng ta từng chứng kiến những chính sách phải sửa đổi nhiều lần vì chưa được đánh giá đầy đủ tác động, thiếu sự đồng bộ hoặc chưa tính đến điều kiện tổ chức thực hiện. Nhưng cũng có những công việc bị kéo dài vì tâm lý chờ đợi, vì không ai muốn chịu trách nhiệm với một vấn đề mới, khó, chưa có tiền lệ. Điều đất nước cần không phải lựa chọn một trong hai, mà là nâng cao chất lượng chuẩn bị để có thể quyết định nhanh hơn, chắc chắn hơn.

Tôi cho rằng, cần nhìn thời gian như một nguồn lực phát triển. Nguồn lực ấy cũng hữu hạn và nếu sử dụng lãng phí thì không thể thu hồi. Một năm chậm đưa tuyến giao thông vào khai thác có thể làm giảm hiệu quả của những khoản đầu tư đi kèm; một năm chậm hoàn thiện cơ chế cho sản phẩm sáng tạo có thể khiến doanh nghiệp mất lợi thế cạnh tranh; một năm chậm giải quyết vướng mắc của cơ sở có thể khiến lòng tin của người dân bị bào mòn.

Muốn vậy, quy trình xây dựng chính sách phải đổi mới ngay từ khâu chuẩn bị. Những vấn đề đã rõ về căn cứ chính trị, pháp lý và thực tiễn thì phải được quyết định đúng thẩm quyền, đúng thời điểm. Sự thận trọng cần dẫn đến quyết định tốt hơn, không phải trở thành một cơ chế phân tán trách nhiệm.

Đặc biệt, trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tinh thần ấy càng phải được quán triệt từ Trung ương đến cơ sở. Phân cấp, phân quyền phải đi cùng nguồn lực, năng lực cán bộ và trách nhiệm giải trình. Nghị quyết Trung ương 4 đặt ra yêu cầu đánh giá, bố trí và sử dụng cán bộ thông qua kết quả công việc, trọng dụng thực tài và khắc phục tình trạng né tránh.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên khai mạc Kỳ họp Ảnh: Hồ Long

Và còn một yêu cầu không thể xem nhẹ: làm luật phải bảo đảm sự liêm chính. Bởi một quyết sách nhanh nhưng bị chi phối bởi lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ thì có thể tạo ra hậu quả lớn hơn sự chậm trễ. Mọi phương án chính sách cần được soi chiếu bằng lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; tăng cường minh bạch, phản biện, giám sát để phòng ngừa việc cài cắm những quy định tạo đặc quyền, đặc lợi. Chính xác và kịp thời chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi cùng công tâm, công bằng và trách nhiệm.

Lấy chuyển biến trong đời sống Nhân dân làm thước đo của mỗi quyết sách

Đích đến của toàn bộ tinh thần bài phát biểu khai mạc của Chủ tịch Quốc hội nằm ở hai chữ “phát triển”. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu mỗi quyết sách phải xác định rõ trách nhiệm, nguồn lực, điều kiện thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát. Đây là bước chuyển rất quan trọng từ tư duy ban hành văn bản sang tư duy quản trị kết quả. Một đạo luật có thể được thông qua với sự đồng thuận cao, nhưng nếu thiếu kinh phí, thiếu hướng dẫn, thiếu nhân lực hoặc vướng mắc giữa các cấp thì người dân vẫn không thể hưởng lợi từ chính sách. Vì thế, chuẩn bị điều kiện thi hành phải bắt đầu ngay trong quá trình xây dựng luật, chứ không phải sau khi luật đã được ban hành.

Cũng cần nhìn nhận đầy đủ mối liên hệ giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển con người. Những định hướng được nêu trong phát biểu khai mạc về năng suất, sức cạnh tranh, năng lực tự chủ, tiến bộ và công bằng xã hội cho thấy tăng trưởng cao phải đi cùng chất lượng sống và sự bền vững. Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đặt văn hóa và con người ở vị trí nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực và hệ điều tiết của phát triển. Khi xây dựng pháp luật về đầu tư, đất đai, ngân sách, giáo dục, công nghệ hay quản lý đô thị, cũng cần tính đến các giá trị văn hóa, môi trường sống và lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Các đại biểu tham dự phiên khai mạc. Ảnh: Phạm Thắng

Cùng với lập pháp, hoạt động giám sát của Quốc hội phải bám sát những vấn đề cử tri quan tâm: việc giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo; chất lượng dịch vụ công; hiệu quả sử dụng ngân sách; trách nhiệm của các cơ quan thực thi. Điều Nhân dân cần không chỉ là một câu trả lời đã tiếp thu hay đã chuyển cơ quan có thẩm quyền, mà là một vấn đề được giải quyết đến nơi đến chốn. Mỗi cuộc giám sát cần góp phần rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tế; mỗi phiên chất vấn cần làm rõ không chỉ tồn tại, hạn chế mà còn cả giải pháp, thời hạn và trách nhiệm khắc phục.

Các đại biểu tham dự phiên khai mạc. Ảnh: Phạm Thắng

Khép lại bài phát biểu khai mạc bằng tinh thần “Chính xác - Kịp thời - Mở đường - Phát triển”, Chủ tịch Quốc hội đã gợi ra một yêu cầu đáng suy nghĩ cho hoạt động nghị trường trong giai đoạn mới. Chính xác để không phải trả giá cho những quyết định thiếu căn cứ. Kịp thời để không lỡ nhịp phát triển. Mở đường để luật pháp thực sự giải phóng tiềm năng sáng tạo của xã hội. Và phát triển để mọi nỗ lực cuối cùng đều hướng về đất nước, về Nhân dân.

Các đại biểu Quốc hội tham dự phiên họp. Ảnh: Phạm Thắng

Từ các nghị quyết Trung ương đến nghị trường Quốc hội, từ nghị trường đến từng cơ quan, địa phương, điều cần nhất lúc này là một tinh thần hành động nhất quán: nói đi đôi với làm, quyết định đi đôi với chịu trách nhiệm, chủ trương đi đôi với nguồn lực và kết quả. Một quyết sách đúng có thể mở ra hướng đi mới; một quyết sách đúng và kịp thời có thể tạo ra cơ hội cho cả một thế hệ. Đó cũng chính là trách nhiệm trước hiện tại và trước tương lai mà mỗi người tham gia hoạch định, thực thi chính sách không thể xem nhẹ.