Đó là đề xuất của ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) khi góp ý vào Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng tại Tổ 3 (gồm ĐBQH các tỉnh Thanh Hóa và Tây Ninh) sáng 9/4. Cụ thể, khi cơ sở dữ liệu đã đầy đủ, kết nối và cho phép xác thực thông tin, cần mạnh dạn cắt giảm hoặc miễn yêu cầu công chứng đối với các giao dịch phù hợp.

Thảo luận tại tổ, đa số các ĐBQH tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Công chứng, đồng thời góp ý nhiều nội dung nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, hạn chế phát sinh thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân và tổ chức.

ĐBQH Phạm Công Nguyên (Thanh Hóa) cho rằng, quy định tại Khoản 1, Điều 3 của dự thảo luật về “giao dịch phải công chứng” không nên thiết kế theo hướng vừa khái quát, vừa liệt kê cụ thể.

Theo đại biểu, dự thảo hiện đang quy định theo hướng nguyên tắc chung, tức là các giao dịch phải công chứng sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật. Trên cơ sở đó, các luật chuyên ngành sẽ xác định cụ thể những loại giao dịch cần công chứng để áp dụng thống nhất. Ngược lại, khi hệ thống cơ sở dữ liệu đã đầy đủ, bảo đảm kết nối, chia sẻ và xác thực thông tin, nếu luật chuyên ngành bãi bỏ yêu cầu công chứng đối với một số giao dịch thì cũng không cần tiếp tục thực hiện thủ tục này.

Tuy nhiên, đại biểu chỉ ra rằng quy định tại Khoản 1 Điều 3 nêu “giao dịch phải công chứng là giao dịch được luật quy định phải công chứng”, nhưng ngay sau đó lại liệt kê cụ thể từng loại giao dịch, dẫn đến cách quy định chưa thống nhất. Bên cạnh đó, Khoản 3 Điều 3 lại quy định: đối với các giao dịch đã nêu tại Khoản 1 nhưng luật chuyên ngành không yêu cầu công chứng thì thực hiện theo luật chuyên ngành. Theo đại biểu, cách thiết kế này làm phát sinh sự chồng chéo, thiếu logic trong cùng một điều luật.

Từ đó, đại biểu đề nghị cần rà soát, chỉnh lý quy định tại Điều 3 nhằm bảo đảm tính thống nhất về kỹ thuật lập pháp, đồng thời nâng cao tính rõ ràng, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

Đại biểu cũng nhấn mạnh chủ trương cần tiến tới cắt giảm tối đa thủ tục công chứng khi các cơ sở dữ liệu đã được xây dựng đầy đủ, kết nối, chia sẻ và bảo đảm tính chính xác, tin cậy. Khi đó, nhiều giao dịch có thể được xác thực thông qua hệ thống dữ liệu mà không cần thực hiện công chứng như hiện nay.

Dẫn lại ý kiến của Hiệp hội công chứng về kinh nghiệm quốc tế, đại biểu cho biết, hiện nay một số quốc gia đã giảm hoặc bỏ yêu cầu công chứng đối với một số giao dịch như bất động sản, thừa kế, sở hữu; tuy nhiên cũng phát sinh những rủi ro vi phạm pháp luật.

Từ đó, đại biểu cho rằng cần có sự cân nhắc thận trọng, nhưng đồng thời cũng không nên lạm dụng thủ tục công chứng. Bởi điều này có thể làm gia tăng chi phí, thời gian cho người dân và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, phát triển kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, đại biểu chỉ rõ thực tế hiện nay nhiều thông tin đã có thể được xác thực thông qua hệ thống dữ liệu, song người dân vẫn phải thực hiện công chứng, phát sinh chi phí và mất thời gian, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Từ những phân tích trên, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện quy định tại Điều 3 của dự thảo Luật Công chứng theo hướng: khi cơ sở dữ liệu đã đầy đủ, kết nối và cho phép xác thực thông tin, cần mạnh dạn cắt giảm hoặc miễn yêu cầu công chứng đối với các giao dịch phù hợp.

Đại biểu đồng thời dẫn chứng từ thực tiễn triển khai cấp phiếu lý lịch tư pháp: khi dữ liệu đã được tích hợp lên hệ thống định danh điện tử quốc gia (VNeID), người dân có thể khai thác trực tuyến mà không cần chờ đợi, xếp hàng nhiều ngày như trước đây, qua đó giảm thiểu tiêu cực và nâng cao hiệu quả phục vụ.

Đồng tình với quan điểm trên, ĐBQH Nguyễn Duy Tiến (Tây Ninh) cũng đề nghị giữ nguyên quy định giao dịch công chứng như hiện hành, không nên sửa đổi theo hướng vừa liệt kê vừa khái quát hóa. Đại biểu nhấn mạnh đây là luật hình thức, quy định về thẩm quyền và trình tự, còn việc xác định giao dịch nào phải công chứng thuộc các luật nội dung. Đồng thời, đề nghị Bộ Tư pháp và Chính phủ công khai danh mục giao dịch bắt buộc công chứng để người dân tiện thực hiện.

Góp ý vào dự thảo luật này, ĐBQH Lê Thị Song An (Tây Ninh) đề nghị bổ sung các thông tin liên quan đến kết quả giải quyết bằng bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án và kết quả thi hành án dân sự vào hệ thống dữ liệu. Theo đại biểu, việc này có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro pháp lý, ngăn chặn tình trạng lợi dụng kẽ hở để thực hiện công chứng đối với tài sản, đặc biệt là bất động sản, đang có tranh chấp hoặc trong quá trình thi hành án.

Về thuật ngữ sử dụng trong luật, đại biểu kiến nghị xem xét bỏ cụm từ “giao dịch dân sự” và thay bằng “giao dịch”. Đại biểu cho rằng, phạm vi hoạt động công chứng trên thực tế không chỉ giới hạn trong lĩnh vực dân sự mà còn liên quan đến nhiều lĩnh vực khác như đất đai, kinh doanh, thương mại, hôn nhân và gia đình. Do đó, việc sử dụng thuật ngữ “giao dịch dân sự” theo nghĩa hẹp là chưa bao quát đầy đủ thực tiễn.

Đối với quy định về thẩm quyền công chứng bất động sản tại Điều 44, đại biểu đề xuất chuyển từ thẩm quyền theo địa giới hành chính cấp tỉnh sang thẩm quyền trên phạm vi toàn quốc. Theo đại biểu, quy định hiện hành buộc người dân phải thực hiện công chứng tại địa phương nơi có bất động sản đã làm phát sinh chi phí, thời gian và thủ tục không cần thiết. Trong bối cảnh chuyển đổi số, đặc biệt là việc triển khai Đề án 06 về kết nối, chia sẻ dữ liệu, việc mở rộng thẩm quyền theo phạm vi toàn quốc là phù hợp, góp phần tạo thuận lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả quản lý.