Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, sáng ngày 10/8/2026 tại Nhà Quốc hội, dưới dự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành nội dung phiên họp.

Tại phiên thảo luận, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa có ý kiến phát biểu của đại biểu Bùi Văn Dũng, Đại biểu Quốc hội chuyên trách. Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Thanh Hóa xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của đại biểu Bùi Văn Dũng.

ĐBQH Bùi Văn Dũng phát biểu tại phiên thảo luận (ảnh)

Kính thưa Chủ tọa phiên họp,

Kính thưa Quốc hội,

Tôi tán thành sự cần thiết sửa đổi luật và đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến tại phiên thảo luận tổ. Tôi xin góp ý kiến tập trung vào 2 điều là Điều 21 và Điều 27 quy định xác lập quyền của người dân và điểm dừng của hòa giải mà trong Báo cáo số 675 của Bộ Tư pháp chưa đề cập hoặc đã đề cập nhưng chưa làm rõ. Đây là ranh giới giữa vận động cộng đồng với bảo vệ quyền bằng pháp luật. Nếu quy định không rõ, một cơ chế mềm dẻo có thể làm chậm quyền tiếp cận công lý.

Thứ nhất, về Điều 21, quyền và nghĩa vụ của các bên trong hòa giải, tôi đề nghị làm rõ 3 vấn đề:

Một là, điểm c khoản 1 chưa quy định xử lý khi các bên khác nhau về công khai, một bên muốn công khai, bên kia không đồng ý thì hòa giải viên không có căn cứ quyết định, thông tin về gia đình, đời tư, bí mật kinh doanh một khi bị công khai thì khó khắc phục. Đề nghị chỉ công khai khi tất cả các bên đồng ý, nếu không đồng thuận thì mặc nhiên không công khai. Công khai là lựa chọn chung, bảo mật là trạng thái mặc định.

Hai là, điểm đ khoản 1, mở quyền được phiên dịch nhưng chưa rõ ai lựa chọn, ai trả chi phí và trách nhiệm bảo mật, nếu người yếu thế phải tự tìm, tự trả chi phí thì bình đẳng chưa phải là nội dung mà đang là hình thức. Đề nghị ngân sách bảo đảm chi phí cần thiết, người phiên dịch phải được các bên chấp thuận, không có lợi ích liên quan và chịu nghĩa vụ bảo mật. Hòa giải chỉ tự nguyện khi mỗi bên hiểu đúng, diễn đạt đúng và nhận thức đầy đủ hệ quả thỏa thuận.

Ba là, điểm a khoản 2 quy định nghĩa vụ trình bày đúng sự thật, cung cấp tài liệu, chứng cứ mang dáng dấp tố tụng, hòa giải viên không có thẩm quyền xác minh, vậy ai xác định sự thật? Đề nghị sửa thành: “trình bày trung thực những tình tiết mình biết, tự nguyện cung cấp tài liệu liên quan và chịu trách nhiệm về thông tin do mình cung cấp”, như vậy không biến hòa giải viên thành người phán xét sự thật.

Thứ hai, về Điều 27, kết thúc hòa giải. Theo tôi điều 27 phải thiết kế một điểm dừng pháp lý gồm 3 lớp:

Lớp thứ nhất là điểm dừng về thời gian. Tiêu chí tiếp tục hòa giải không có kết quả hoàn toàn định tính, vụ việc có thể kéo dài trong khi thời hiệu khởi kiện vẫn trôi, đề nghị thời hạn hòa giải do các bên thống nhất, hết thời hạn mà không gia hạn thì kết thúc. Luật cũng cần khẳng định hòa giải không làm gián đoạn, tạm dừng thời hiệu, trừ trường hợp luật khác quy định. Thiện chí không thể trở thành khoảng chờ pháp lý bất định.

Lớp thứ hai là điểm dừng vì an toàn và tính hợp pháp, khi xuất hiện dấu hiệu bạo lực, xâm hại trẻ em, nguy cơ đối với tính mạng, sức khỏe hoặc vụ việc không còn thuộc phạm vi hòa giải. Theo Điều 3, hòa giải viên phải kết thúc ngay, thực hiện biện pháp bảo vệ cần thiết và chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền, đây phải là nghĩa vụ bắt buộc, không phụ thuộc vào ý chí các bên. Khi có nguy cơ gây hại, thước đo không phải là tỷ lệ hòa giải thành mà là khả năng ngăn chặn hậu quả.

Lớp thứ ba là điểm nối sau hòa giải. Người dân nhiều khi không biết đến cơ quan nào, trong thời hạn nào. Đề nghị hòa giải viên thông tin về cơ quan tiếp nhận, phương thức bảo vệ quyền, xác định thời điểm, lý do kết thúc khi có yêu cầu. Đây không phải là tư vấn thay luật sư mà là để người dân không rơi vào khoảng trống giữa hòa giải cộng đồng với cơ chế pháp lý chính thức.

Kính thưa Quốc hội, 2 điều luật cần thống nhất một thông điệp: Hòa giải phải bắt đầu bằng sự tự nguyện, vận hành bằng niềm tin và kết thúc bằng một lối ra pháp lý rõ ràng. Quyền của người dân phải được bảo vệ trong toàn bộ quá trình cả khi hòa giải không thành. Tôi xin nhấn mạnh thêm, hòa giải tốt không phải là giữ mọi tranh chấp ở lại cộng đồng bằng mọi giá. Hòa giải tốt là bảo vệ đúng quyền, dừng đúng lúc, chuyển đúng nơi để sự mềm dẻo của cộng đồng không làm suy giảm sự nghiêm minh của pháp luật.

Tôi xin hết ý kiến, xin cảm ơn Quốc hội.