Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 27/10/2026, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên thảo luận.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Trần Thế Kính, Kiểm sát viên Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao, Vụ trưởng Vụ Kiểm sát án dân sự, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, đã tham gia phát biểu, đóng góp ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Cổng Thông tin điện tử của Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Thanh Hóa xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của đại biểu Trần Thế Kính.

Đại biểu Quốc hội Trần Thế Kính phát biểu tại phiên thảo luận.

Kính thưa các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc,

Kính thưa đồng chí Chủ tịch Quốc hội, các đồng chí Phó Chủ tịch Quốc hội điều hành phiên họp,

Kính thưa các vị đại biểu Quốc hội,

Trước hết, tôi cơ bản tán thành với dự thảo sửa đổi, bổ sung. Bộ luật Hình sự và Báo cáo giải trình, tiếp thu của cơ quan soạn thảo. Để hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự, tôi có 2 ý kiến:

Thứ nhất, về việc bổ sung quy định giảm mức hình phạt đối với bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Điều 3 và Điều 57 dự thảo Bộ luật Hình sự. Tôi cho rằng đây là chính sách mới nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng, thể hiện sự đổi mới trong tư duy luật pháp hình sự, phù hợp với xu thế lập pháp của các nước tiến bộ trên thế giới, bởi lẽ:

Thứ nhất, quy định này tạo cơ sở pháp lý để thực hiện chính sách khoan hồng có điều kiện đối với người phạm tội. Trong xử lý hình sự, việc đánh giá tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, hậu quả do tội phạm gây ra và nhân thân người phạm tội là những căn cứ quan trọng để quyết định hình phạt. Bên cạnh đó, thái độ của người phạm tội sau khi thực hiện hành vi cũng cần được xem xét một cách phù hợp. Người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị đã thể hiện sự hợp tác của họ với cơ quan tiến hành tố tụng và thái độ nghiêm túc với trách nhiệm hình sự của mình, cùng với chủ động khắc phục hậu quả, thái độ này góp phần hạn chế những tác động tiêu cực của tội phạm đối với xã hội. Chính sách khoan hồng ở đây là sự khoan hồng có điều kiện gắn với thái độ hợp tác thực chất của người phạm tội và phải nằm trong giới hạn do pháp luật quy định.

Thứ hai, chính sách này góp phần nâng cao hiệu quả của hình phạt và hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm. Theo tôi giá trị của chính sách còn ở khả năng tạo ra động lực tích cực để người phạm tội chủ động lựa chọn thái độ hợp tác, thành khẩn khai báo và chấp nhận trách nhiệm về hành vi của mình. Sự tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị trở thành căn cứ để xem xét giảm nhẹ hình phạt. Chính sách hình sự sẽ có thêm một công cụ để khuyến khích người phạm tội thay đổi thái độ, hạn chế việc quanh co, chối tội và trốn tránh trách nhiệm. Điều này cũng góp phần nâng cao hiệu quả của hình phạt trong việc giáo dục người phạm tội, phòng ngừa họ tiếp tục phạm tội và củng cố ý thức tôn trọng pháp luật. Hình phạt không chỉ có ý nghĩa trừng trị mà còn tạo động lực để người phạm tội nhận thức được sai lầm và chủ động sửa chữa. Chính sách khoan hồng có điều kiện sẽ giúp kết hợp hài hòa hơn giữa yêu cầu trừng trị và yêu cầu giáo dục, phòng ngừa, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả thực chất của chính sách hình sự thay vì chỉ là trọng tâm vào việc áp dụng hình phạt nghiêm khắc.

Thứ ba, chính sách này thể hiện bước phát triển trong tư duy lập pháp hình sự theo hướng nhân văn, khuyến khích trách nhiệm và thúc đẩy phục hồi các quan hệ xã hội bị tội phạm xâm hại. Tội phạm không chỉ gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức, cá nhân mà còn làm tổn hại đến các quan hệ xã hội và trật tự pháp luật. Việc ghi nhận chính sách giảm mức hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị thể hiện sự khoan hồng của Nhà nước, được gắn với thái độ tự giác chịu trách nhiệm của người phạm tội khi người phạm tội có động lực để thừa nhận hành vi, chấp nhận hậu quả pháp lý và chủ động khắc phục những tổn thất đã gây ra, khả năng phục hồi các quan hệ xã hội bị xâm phạm sẽ được tăng cường. Người bị hại có thêm cơ hội được bù đắp thiệt hại, người phạm tội có điều kiện thể hiện sự ăn năn, hối cải và hướng tới tái hòa nhập cộng đồng. Đây là ý nghĩa nhân văn của chính sách hình sự này, khoan hồng không làm giảm tính nghiêm minh của pháp luật, ngược lại khi được đặt trên cơ sở trách nhiệm hình sự và sự tự nguyện của người phạm tội, chính sách khoan hồng còn đóng góp vào nâng cao tính thuyết phục của pháp luật, củng cố niềm tin của xã hội vào công lý và thúc đẩy việc giải quyết những hậu quả của tội phạm theo hướng tích cực, bền vững hơn. Cách tiếp cận này cũng thể hiện nhất quán tinh thần chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Pháp luật không chỉ để trừng trị mà còn để giáo dục, cảm hóa, bảo vệ và khai mở lối đi cho sự hướng thiện”.

Thứ tư, cần bảo đảm sự thống nhất giữa quy định của Bộ luật Hình sự và các thủ tục tố tụng trong Bộ luật Tố tụng hình sự. Điều 57 của dự thảo Bộ luật Hình sự đã quy định cơ sở pháp lý về mức giảm hình phạt trong trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị. Để chính sách này được thực hiện trong thực tế cần có các quy định tố tụng tương ứng về điều kiện, trình tự, thủ tục và trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong từng giai đoạn tố tụng của vụ án hết sức chặt chẽ.

Từ những phân tích trên, tôi khẳng định việc bổ sung chính sách giảm mức hình phạt đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị tại Điều 57 của dự thảo Bộ luật Hình sự là cần thiết, có cơ sở và mang ý nghĩa tiến bộ trong chính sách hình sự. Đây không chỉ là sự bổ sung một căn cứ giảm nhẹ hình phạt mà còn là bước chuyển trong tư duy lập pháp, kết hợp chặt chẽ giữa yêu cầu trừng trị và khoan hồng, giữa yêu cầu xử lý tội phạm và khuyến khích người phạm tội chủ động chịu trách nhiệm khắc phục hậu quả. Tôi tán thành việc bổ sung quy định này trong Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Thứ hai, tôi có ý kiến về việc bãi bỏ hình phạt tử hình ở một số tội danh. Tôi hoàn toàn đồng tình với chủ trương thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình mà dự thảo Bộ luật Hình sự đã nêu. Nhưng qua ý kiến của các vị đại biểu đã phát biểu tại hội trường hôm nay, tôi đánh giá rất cao ý kiến phát biểu của đại biểu Nguyễn Thanh Sang của Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh và đại biểu Phạm Văn Hòa của Đoàn Đồng Tháp về việc đề nghị Ban soạn thảo hết sức cân nhắc trong việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy. Bởi tội phạm ma túy trong giai đoạn hiện nay vẫn đang diễn biến hết sức phức tạp và chỉ khi quy định hình phạt cao nhất là hình phạt tử hình thì mới đủ sức răn đe và phòng ngừa chung với loại tội phạm ma túy trong giai đoạn hiện nay và để đảm bảo mục tiêu xây dựng một xã hội không có ma túy.

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, tôi đồng tình với ý kiến của đại biểu Nguyễn Thanh Sang là chúng ta có thể giảm bằng cách nâng mức quy định hình phạt cao nhất là tử hình trong tội danh này. Về ý kiến này rất mong Ban soạn thảo cân nhắc, xem xét.

Xin hết ý kiến, xin trân trọng cảm ơn Quốc hội.