Hỗ trợ hiệu quả khâu xử lý, tổng hợp thông tin

Nhiệm kỳ mới đang đặt ra yêu cầu rất cao đối với mỗi đại biểu dân cử. Kỹ năng số trước hết giúp đại biểu thay vì dành nhiều thời gian tìm kiếm, sắp xếp và xử lý tài liệu, có thể khai thác các công cụ số để chuẩn hóa dữ liệu, tra cứu nhanh thông tin và chuyển hóa tài liệu thành các sản phẩm phục vụ trực tiếp cho hoạt động. Một đại biểu có kỹ năng số tốt sẽ đọc tài liệu nhanh hơn nhưng vẫn đi sâu được vào bản chất vấn đề; phát hiện được những điểm bất thường trong số liệu; nhận diện được xu hướng nổi lên từ nhiều nguồn thông tin khác nhau; từ đó đưa ra các ý kiến phát biểu, chất vấn ngắn gọn nhưng trúng và đúng.

Đặc biệt, trong giám sát, kỹ năng số giúp đại biểu chuyển từ cách tiếp cận dựa trên từng sự việc đơn lẻ sang tiếp cận dựa trên dữ liệu và xu hướng. Những phản ánh lặp lại ở nhiều địa bàn, nhiều thời điểm có thể được nhận diện sớm; các cam kết, kiến nghị sau giám sát có thể được theo dõi bằng các bảng dữ liệu thống nhất, hạn chế tình trạng bỏ sót hoặc thiếu kiểm tra đến cùng.

Trong hệ sinh thái kỹ năng số đó, trí tuệ nhân tạo (AI) là một công cụ hỗ trợ rất hiệu quả khâu xử lý và tổng hợp thông tin. Trong nghiên cứu tài liệu kỳ họp, AI có thể giúp tóm tắt các báo cáo dài, so sánh các phương án, nhóm các nội dung tương đồng và gợi ý những vấn đề cần làm rõ. Điều này giúp đại biểu rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị nhưng vẫn bảo đảm nắm được những nội dung cốt lõi.

Trong hoạt động giám sát, khảo sát, AI có thể hỗ trợ tổng hợp phản ánh từ nhiều nguồn, nhận diện những xu hướng nổi lên, so sánh kết quả giữa các kỳ giám sát và gợi ý các nội dung cần tiếp tục theo dõi. Trong hoạt động chất vấn và giải trình, AI có thể hỗ trợ xây dựng khung câu hỏi, hệ thống hóa căn cứ, gợi ý các vấn đề liên quan đến trách nhiệm và thời hạn thực hiện.

Đối với công tác tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, AI có thể giúp phân loại ý kiến theo lĩnh vực, địa bàn, mức độ lặp lại; hỗ trợ xây dựng các báo cáo tổng hợp ban đầu để đại biểu tập trung nhiều hơn vào việc lắng nghe, đối thoại và giải quyết vấn đề.

Kết hợp bản lĩnh chính trị, trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn

Bên cạnh những lợi ích rất lớn, điều cần nhận thức rõ là “AI chỉ là công cụ hỗ trợ”, mọi quyết định, nhận định, phát biểu, chất vấn hay kết luận cuối đều phải do con người thực hiện và chịu trách nhiệm.

Một trong những rủi ro lớn nhất khi sử dụng AI là sự phụ thuộc quá mức vào kết quả do máy tạo ra. Văn phong mạch lạc, khả năng trình bày logic của AI đôi khi khiến người sử dụng dễ bỏ qua khâu kiểm chứng. Trong khi đó, AI hoàn toàn có thể đưa ra những thông tin thiếu chính xác, chưa đầy đủ hoặc không phù hợp với bối cảnh thực tiễn.

Vì vậy, nguyên tắc đầu tiên khi sử dụng AI trong hoạt động công vụ là phải kiểm chứng bắt buộc. Mọi nội dung do AI tổng hợp hoặc gợi ý đều phải được đối chiếu với văn bản gốc, số liệu chính thức, báo cáo chuyên ngành, kết quả khảo sát thực tế và các nguồn thông tin có độ tin cậy cao. Đại biểu cần thường xuyên đặt ra các câu hỏi: “Thông tin này có căn cứ không? Có phù hợp với thực tiễn địa phương không? Còn điểm nào cần xác minh thêm không?”.

Nguyên tắc thứ hai là sử dụng AI đúng việc, đúng dữ liệu và đúng thẩm quyền. AI nên được sử dụng đối với các tài liệu công khai, các công việc mang tính tổng hợp, phân loại, chuẩn hóa hoặc hỗ trợ xây dựng sản phẩm ban đầu. Ngược lại, không được đưa lên các nền tảng AI những tài liệu mật, tài liệu nội bộ nhạy cảm, dữ liệu cá nhân hoặc dữ liệu công vụ chưa được phép chia sẻ.

Nguyên tắc thứ ba là bảo đảm an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu. Trong môi trường số, các rủi ro về lộ lọt thông tin có thể xuất phát từ những hành động tưởng như rất đơn giản như chia sẻ tài khoản, chuyển tiếp tài liệu, chụp màn hình hoặc sử dụng các nền tảng không phù hợp. Do đó, mỗi đại biểu cần nâng cao ý thức bảo mật, quản lý chặt chẽ thiết bị, tài khoản và dữ liệu công vụ.

Để sử dụng AI hiệu quả, đại biểu dân cử cần trang bị cho mình một số năng lực cốt lõi. Trước hết là năng lực đọc và xử lý dữ liệu. Đây là khả năng nhận diện xu hướng, phát hiện vấn đề và hiểu được ý nghĩa đằng sau các con số. Tiếp đến là năng lực đặt câu hỏi. AI chỉ thực sự hữu ích khi người sử dụng biết xác định đúng vấn đề cần giải quyết, biết yêu cầu rõ đầu ra mong muốn và biết khai thác thông tin theo mục tiêu cụ thể.

Quan trọng hơn cả là năng lực phản biện và kiểm chứng. Đại biểu phải luôn giữ vai trò là người đánh giá cuối đối với mọi thông tin trước khi đưa vào hoạt động công vụ. Cùng với đó là kỹ năng bảo mật, kỹ năng quản lý thông tin số và ý thức tuân thủ các quy định liên quan đến dữ liệu, an toàn thông tin và bí mật nhà nước.

Tại Hội nghị Hội đồng Nhân dân toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031 vừa qua, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của hệ thống cơ quan dân cử, được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh là: “đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa Quốc hội với HĐND các cấp; ứng dụng mạnh mẽ trong quản lý, điều hành, giám sát và phân tích chính sách...”, càng cho thấy việc rèn luyện kỹ năng số đã trở thành yêu cầu tất yếu, cấp thiết đối với mỗi đại biểu dân cử trong nhiệm kỳ mới.

Khi công nghệ được kết hợp với bản lĩnh chính trị, trí tuệ, kinh nghiệm thực tiễn và tinh thần phụng sự Nhân dân, hoạt động của cơ quan dân cử sẽ ngày càng hiệu quả hơn, gần dân hơn và đáp ứng tốt hơn niềm tin, kỳ vọng của cử tri. Đó cũng chính là con đường để xây dựng một nền dân cử hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn trong kỷ nguyên số.