Thảo luận tại Tổ 13 (Thanh Hóa, Gia Lai) về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi) sáng 20/10, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) đề nghị mở rộng thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cho đơn vị sự nghiệp công lập và chính quyền cấp xã, đồng thời quy định rõ cơ chế kiểm soát, hậu kiểm và trách nhiệm tổ chức thực hiện. Theo đại biểu, phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm, bảo đảm các thỏa thuận sau khi ký kết được triển khai thực chất, hiệu quả.

Tạo không gian hợp tác linh hoạt cho đơn vị sự nghiệp công lập và chính quyền cấp xã

Tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Thỏa thuận quốc tế và cơ bản nhất trí với Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh cho rằng, sau 5 năm thi hành, bối cảnh thực tiễn đã có nhiều thay đổi. Đặc biệt, việc tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, sửa đổi Luật Điều ước quốc tế năm 2025 cùng nhu cầu hợp tác quốc tế ngày càng tăng của các trường đại học, bệnh viện, thiết chế văn hóa, thể thao và địa phương đặt ra yêu cầu phải hoàn thiện khung pháp lý phù hợp.

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh cùng các ĐBQH tham dự thảo luận tại tổ. Ảnh: An Nhiên

Đại biểu đánh giá, việc dự thảo Luật mở rộng chủ thể ký kết, đẩy mạnh phân cấp và bổ sung thủ tục rút gọn là hướng đi đúng đắn. Tuy nhiên, quá trình sửa đổi cần quán triệt nguyên tắc: “Mở rộng phải đi cùng kiểm soát, phân cấp phải đi cùng trách nhiệm, và ký kết là để thực hiện”. Bởi lẽ, dù thỏa thuận quốc tế không có tính ràng buộc pháp lý như điều ước quốc tế, mỗi văn bản được ký kết với đối tác nước ngoài đều gắn với uy tín của Việt Nam.

Góp ý về chủ thể ký kết là đơn vị sự nghiệp công lập tại các Điều 2, 3, 19 và 20, đại biểu cho biết, trên thực tế, các trường đại học, bệnh viện, viện nghiên cứu, bảo tàng, nhà hát và trung tâm huấn luyện thể thao thường xuyên có nhu cầu ký kết thỏa thuận hợp tác quốc tế trong đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao kỹ thuật y tế, giao lưu văn hóa, thể thao.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Trong khi đó, các đơn vị này đã được pháp luật chuyên ngành trao quyền tự chủ nhất định. Nếu mọi thỏa thuận đều phải thực hiện quy trình lấy ý kiến tương tự cơ quan nhà nước sẽ tạo thêm một tầng thủ tục, làm chậm các hoạt động hợp tác mà Nhà nước đang khuyến khích.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát theo hướng, đối với những thỏa thuận thuộc phạm vi tự chủ, đơn vị sự nghiệp công lập được chủ động ký kết và báo cáo cơ quan chủ quản. Chỉ những thỏa thuận có yếu tố nhạy cảm liên quan đến an ninh, dữ liệu, tài chính, sở hữu trí tuệ mới phải thực hiện quy trình lấy ý kiến trước khi ký.

Đồng thời, cần làm rõ quyền ký kết của các trường đại học địa phương, bệnh viện tỉnh thuộc UBND cấp tỉnh, tránh tình trạng các đơn vị cùng loại hình nhưng chịu sự điều chỉnh bởi những quy định pháp lý khác nhau.

Liên quan đến thẩm quyền ký kết của UBND cấp xã, đại biểu Phan Thị Thùy Linh ủng hộ việc giao thẩm quyền này cho cấp xã và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Toàn cảnh thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Theo đại biểu, sau sắp xếp đơn vị hành chính, quy mô địa bàn, dân số và năng lực đội ngũ cán bộ cấp xã đã có nhiều thay đổi. Đặc biệt, tại các xã biên giới, xã trọng điểm kinh tế, nhu cầu hợp tác với địa phương nước ngoài là thực tế, thường xuyên, từ kết nghĩa, phối hợp phòng, chống dịch bệnh đến trao đổi giáo dục, hỗ trợ khám, chữa bệnh và xúc tiến tiêu thụ nông sản.

Mặt khác, hoạt động đối ngoại đã có cơ chế quản lý, giám sát và hậu kiểm. Vì vậy, thay vì hạn chế thẩm quyền ký kết, cần xây dựng quy định cụ thể để cấp xã có thể chủ động hợp tác trong khuôn khổ pháp luật.

Đại biểu kiến nghị Chính phủ quy định rõ danh mục lĩnh vực cấp xã được ký kết thỏa thuận quốc tế; điều kiện áp dụng đối với xã biên giới và xã ngoài biên giới; đồng thời xác lập chế độ báo cáo, hậu kiểm phù hợp.

Phân cấp phải gắn với trách nhiệm theo dõi, đánh giá và hậu kiểm

Góp ý về các quy định tại Điều 5, Điều 32 và Điều 36, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu gắn phân cấp với trách nhiệm tổ chức thực hiện các thỏa thuận quốc tế.

Theo đại biểu, thực tiễn 5 năm thi hành Luật cho thấy, vẫn còn tình trạng thỏa thuận được ký kết nhưng thiếu theo dõi, đánh giá và triển khai thực hiện. Nếu tiếp tục mở rộng phân cấp mà không xác định rõ trách nhiệm, những hạn chế này có nguy cơ gia tăng.

Các ĐBQH tham gia thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Để khắc phục, đại biểu đề nghị dự thảo Luật làm rõ bốn nội dung quan trọng: mỗi thỏa thuận quốc tế phải xác định một cơ quan chủ trì thực hiện; tổ chức đánh giá kết quả định kỳ từ 2 đến 3 năm một lần; thiết lập cơ chế chấm dứt hoặc rút khỏi thỏa thuận khi không được triển khai hoặc phát sinh rủi ro; đồng thời tăng cường kiểm tra của Bộ Ngoại giao đối với các thỏa thuận đã được phân cấp.

Đối với thủ tục rút gọn quy định tại Điều 32 và Điều 36, đại biểu tán thành việc áp dụng trong trường hợp cấp bách với những điều kiện chặt chẽ. Tuy nhiên, dự thảo hiện mới tập trung đơn giản hóa thủ tục ở khâu ký kết, trong khi thực tiễn có thể phát sinh những tình huống cần khẩn trương chấm dứt hoặc tạm đình chỉ thực hiện thỏa thuận.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên

Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung thủ tục rút gọn tương ứng đối với các trường hợp cấp bách phải chấm dứt hoặc tạm đình chỉ thỏa thuận, bảo đảm khả năng xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh.

Liên quan đến quy định về giám sát tại Điều 5, đại biểu nhất trí với việc bổ sung nội dung này, song lưu ý phải bảo đảm không thu hẹp phạm vi giám sát của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội.

Nhấn mạnh Luật Thỏa thuận quốc tế không chỉ điều chỉnh thủ tục ký kết mà còn là công cụ quản lý hoạt động đối ngoại của các ngành, địa phương, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng mở rộng chủ thể gắn với điều kiện, lĩnh vực cụ thể; phân cấp đi đôi với trách nhiệm theo dõi, hậu kiểm; bảo đảm mỗi thỏa thuận được ký kết đều có cơ quan chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Theo đại biểu, việc hoàn thiện các quy định trên sẽ góp phần tạo không gian hợp tác quốc tế linh hoạt, chủ động cho các cơ quan, đơn vị và địa phương, đồng thời bảo đảm sự thống nhất, hiệu lực và hiệu quả trong quản lý nhà nước về đối ngoại.