Thảo luận tại Tổ 13 gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Thanh Hóa và Gia Lai về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), các ĐBQH đề nghị bổ sung cơ chế tư vấn, kiểm chứng độc lập nhằm bảo đảm tính tự nguyện, quyền từ chối và rút lại sự đồng ý của người chưa thành niên khi hiến mô, tạng; đồng thời, làm rõ trách nhiệm của người đại diện, tránh nguy cơ ép buộc hoặc xung đột lợi ích trong quá trình thực hiện.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh cùng các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Bảo vệ quyền lợi người hiến, ngăn chặn nguy cơ thương mại hóa
Góp ý về dự án Luật này, ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, việc mở rộng phạm vi điều chỉnh, quyền hiến mô, bộ phận cơ thể người là cần thiết, song phải đi đôi với hoàn thiện cơ chế bảo vệ người hiến và ngăn chặn mua bán, tránh tạo kẽ hở cho hoạt động môi giới, trục lợi.
Đặc biệt quan tâm đến cơ chế bảo vệ người chưa thành niên, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị làm rõ chủ thể có quyền đồng ý, giá trị pháp lý của ý chí người chưa thành niên và phương thức kiểm chứng nguyện vọng hiến bằng lời nói. Theo đại biểu, nếu nguyện vọng hiến chỉ do người đại diện xác nhận, đồng thời chính người đại diện quyết định đồng ý cho hiến thì chưa bảo đảm cơ chế kiểm chứng độc lập.
ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Đại biểu cũng đề nghị thu hẹp phạm vi thành viên gia đình đối với người hiến từ đủ 18 đến dưới 25 tuổi, tránh làm giảm ý nghĩa của cơ chế bảo vệ người hiến. Cùng với đó, cần tiếp tục duy trì Hội đồng tư vấn lấy, ghép bộ phận cơ thể người nhằm xem xét điều kiện sức khỏe, mức độ nhận thức về rủi ro và tính tự nguyện của người hiến, ngăn ngừa nguy cơ ép buộc, mua chuộc.
Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) đề nghị cụ thể hóa cơ chế bảo vệ người hiến dưới 18 tuổi. Theo đại biểu, việc người chưa thành niên ký văn bản đồng ý hiến mô chưa đủ chứng minh quyết định hoàn toàn tự nguyện, bởi quan hệ gia đình có thể tạo ra áp lực tinh thần khó nhận diện.
ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Do đó, cần quy định việc tư vấn độc lập, trao đổi riêng với người hiến, đánh giá tâm lý phù hợp độ tuổi và có người bảo vệ lợi ích độc lập khi cha, mẹ đồng thời là người cần nhận mô. Hồ sơ phải làm rõ căn cứ xác định không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị sửa khoản 4 Điều 11 theo hướng người dưới 18 tuổi đã đăng ký hiến được tự mình hủy đăng ký hoặc từ chối tiếp tục quy trình mà không cần người đại diện chấp thuận. Quyền rút lại sự đồng ý phải được bảo đảm thực chất trước khi lấy mô, không gắn với trách nhiệm bồi thường hoặc gây bất lợi cho người từ chối.
Đồng quan điểm, ĐBQH Siu Hương (Gia Lai) đề nghị bổ sung nguyên tắc bảo đảm quyền từ chối của người dưới 18 tuổi; có hội đồng đánh giá độc lập, cơ chế tư vấn riêng phù hợp với độ tuổi, khả năng nhận thức và cơ chế xử lý khi lợi ích của người đại diện xung đột với lợi ích của người hiến.
ĐBQH Siu Hương (Gia Lai) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Đại biểu nhấn mạnh, việc hiến mô đối với nhóm đối tượng này chỉ nên thực hiện khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và không gây nguy cơ không tương xứng đối với sức khỏe, sự phát triển thể chất, tâm lý của người hiến.
Hoàn thiện cơ chế điều phối, bổ sung chính sách tri ân người hiến tạng
Bên cạnh bảo vệ người hiến, các đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định về xác thực nguyện vọng hiến, xác định chủ thể có quyền đồng ý và bảo đảm công bằng trong điều phối mô, tạng.
ĐBQH Bùi Văn Dũng cho rằng, dự thảo cần phân biệt rõ việc chứng minh nguyện vọng của người đã chết, xác định người có quyền xác nhận và giải quyết trường hợp người thân có ý kiến khác nhau. Đối với người trưởng thành chưa đăng ký hiến nhưng đã bày tỏ nguyện vọng trước khi chết, cần thống nhất quy định về hình thức thể hiện nguyện vọng và giá trị pháp lý của các chứng cứ.
Các ĐBQH tỉnh Thanh Hóa tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Nếu công nhận chứng cứ điện tử, cần quy định nguyên tắc xác thực danh tính, tính toàn vẹn và khả năng kiểm chứng; nếu chỉ chấp nhận văn bản, phải đánh giá tác động đến khả năng thực hiện nguyện vọng hiến. Đối với người đã đăng ký hiến hợp lệ, cần xác định rõ giá trị quyết định của ý chí đó và trách nhiệm thông tin cho gia đình.
Liên quan đến Điều 28 về điều phối mô, bộ phận cơ thể người, đại biểu Bùi Văn Dũng đề nghị bảo đảm tiêu chí y khoa giữ vai trò quyết định trong xác định thứ tự ưu tiên ghép tạng. Các tiêu chí bổ sung chỉ nên được áp dụng khi người bệnh có mức độ ưu tiên tương đương về y khoa.
Đại biểu đề nghị bỏ quy định ưu tiên gắn với cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đã phát hiện, vận động, hồi sức duy trì người hiến; thay vào đó, có cơ chế thanh toán riêng để khuyến khích hoạt động này. Đồng thời, công khai quy tắc xếp thứ tự, lưu căn cứ từng quyết định điều phối và tổ chức kiểm tra độc lập, bảo đảm mỗi cơ hội ghép được phân bổ công bằng, có căn cứ.
Các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Cùng quan tâm đến tính minh bạch của quy trình hiến, ĐBQH Siu Hương đề nghị làm rõ quy định tại Điều 30 về trường hợp người chết không đăng ký hiến xác nhưng trước khi chết đã thể hiện nguyện vọng bằng văn bản. Theo đại biểu, quy định thành viên gia đình đồng ý cho hiến chưa xác định rõ chỉ cần một người hay tất cả thành viên đồng ý, cũng như thứ tự ưu tiên và cơ chế giải quyết khi có ý kiến khác nhau.
Đại biểu đề nghị quy định cụ thể chủ thể có quyền đồng ý, số lượng thành viên cần đồng ý và phương thức giải quyết bất đồng, bảo đảm tính rõ ràng, khả thi. Đồng thời, rà soát điểm c khoản 4 Điều 23 để bảo đảm thống nhất với các điều kiện hiến bộ phận cơ thể người tại Điều 22.
Ở góc độ chính sách khuyến khích hiến tạng, ĐBQH Lê Văn Cường (Thanh Hóa) nhấn mạnh tinh thần nhân văn của hoạt động hiến tạng là “cho đi là còn mãi”. Theo đại biểu, Việt Nam hiện thực hiện khoảng 1.200 ca ghép tạng mỗi năm, song tỷ lệ hiến tạng từ người chết não, chết tuần hoàn mới chiếm khoảng 8,6% tổng số ca ghép. Trong khi đó, một người hiến tạng sau khi chết não, chết tuần hoàn có thể cứu sống nhiều người bệnh.
ĐBQH Lê Văn Cường (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Từ thực tiễn này, đại biểu đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ bảo hiểm y tế cho thân nhân người hiến mô, tạng sau khi chết não, chết tuần hoàn. Cụ thể, nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước hỗ trợ mua bảo hiểm y tế cho cha, mẹ, vợ hoặc chồng, con, anh, chị, em của người hiến theo phạm vi đối tượng được luật quy định.
Theo đại biểu Lê Văn Cường, kinh phí thực hiện chính sách không lớn so với ý nghĩa nhân văn và lợi ích xã hội mang lại. Đây không chỉ là sự ghi nhận, tri ân đối với nghĩa cử cao đẹp của người hiến và gia đình mà còn góp phần khuyến khích người dân tham gia hiến mô, tạng, mở rộng nguồn tạng hiến.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật theo hướng không áp dụng đối với trường hợp ghép mô, bộ phận cơ thể tự thân. Bởi đây là hoạt động chuyên môn trong khám bệnh, chữa bệnh, khác với việc lấy, ghép mô, tạng giữa người cho và người nhận. Việc áp dụng các thủ tục như trường hợp hiến, ghép thông thường có thể làm phát sinh những vướng mắc không cần thiết.
ĐBQH Bùi Mạnh Khoa (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: An Nhiên
Đóng góp ý kiến về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, ĐBQH Bùi Mạnh Khoa (Thanh Hóa) đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất, rõ ràng và khả thi trong quá trình tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, đại biểu lưu ý việc dự thảo Luật thay cụm từ “cấp huyện” bằng “cấp xã” nhưng vẫn giữ cách diễn đạt “thuộc thẩm quyền” có thể dẫn đến những cách hiểu khác nhau, gây lúng túng trong quá trình áp dụng.
Phân tích từ thực tiễn, đại biểu cho rằng, trước đây, các cơ sở trợ giúp xã hội được tổ chức ở cấp huyện có thể tiếp nhận, hỗ trợ nhiều nhóm đối tượng trên địa bàn. Tuy nhiên, khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, phạm vi địa giới hành chính cấp xã nhỏ hơn, trong khi không phải xã nào cũng có cơ sở trợ giúp xã hội.
Do đó, nếu chỉ thay thế cơ học cụm từ “cấp huyện” bằng “cấp xã” mà không làm rõ phạm vi quản lý và trách nhiệm tiếp nhận, chăm sóc trẻ em, có thể phát sinh vướng mắc trong thực tiễn. Chẳng hạn, đối với trẻ em thuộc diện cần được trợ giúp tại những xã không có cơ sở trợ giúp xã hội, liệu có thể chuyển đến cơ sở đặt tại xã khác để được chăm sóc, hỗ trợ hay không?
Từ những vấn đề trên, đại biểu Bùi Mạnh Khoa đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc kỹ lưỡng cách thức quy định, làm rõ thẩm quyền và phạm vi tiếp nhận của các cơ sở trợ giúp xã hội, bảo đảm quyền được chăm sóc, bảo vệ của trẻ em, đồng thời tránh phát sinh khó khăn, vướng mắc khi triển khai Luật trong thực tế.