Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng ngày 27/10/2026, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung phiên họp.

Tại phiên thảo luận, đại biểu Phan Thị Thùy Linh, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, thuộc Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, đã tham gia phát biểu, đóng góp ý kiến nhằm tiếp tục hoàn thiện dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Cổng Thông tin điện tử của Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Thanh Hóa xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của đại biểu Phan Thị Thùy Linh.

Đại biểu Quốc hội Phan Thị Thùy Linh phát biểu tại phiên thảo luận

Kính thưa Chủ tọa phiên họp,

Kính thưa Quốc hội,

Trước hết, tôi xin bày tỏ sự tán thành và đánh giá cao cơ quan chủ trì soạn thảo đã chuẩn bị dự thảo Bộ luật Hình sự rất công phu, kỹ lưỡng, với tư duy lập pháp hiện đại, bảo đảm sự cân bằng giữa việc nghiêm trị những hành vi phạm tội nguy hiểm mới với mở rộng chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước.

Một bộ luật có nghiêm minh hay không không nằm ở số lượng tội danh được bổ sung hay bãi bỏ, mà ở chỗ mỗi quy định có đủ rõ ràng để áp dụng thống nhất và công bằng hay không. Trên tinh thần đó, tôi xin trao đổi về hai vấn đề.

Thứ nhất, về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại.

Dự thảo đã đi đúng hướng trong việc cá thể hóa trách nhiệm của từng người và tháo gỡ những vướng mắc về tư cách pháp lý. Để tiếp tục hoàn thiện chính sách, tôi xin góp thêm một số ý kiến.

Trước hết, tại khoản 3 Điều 78, dự thảo xác định một trong các điều kiện để quy trách nhiệm hình sự là hành vi phạm tội có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại. Với quy định này, cần làm rõ sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận được xác định thông qua quyết định, hành vi của cá nhân nào, bộ phận nào và căn cứ vào thẩm quyền nào của pháp nhân. Bởi lẽ, chỉ riêng quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc lợi ích mà pháp nhân có được từ hành vi phạm tội là chưa đủ căn cứ để quy trách nhiệm hình sự cho pháp nhân.

Tiếp đó, tại Điều 78, cần làm rõ việc cá nhân thực hiện hành vi phạm tội đã chết không tự động loại trừ trách nhiệm hình sự của pháp nhân. Cơ quan tiến hành tố tụng vẫn phải chứng minh hành vi cấu thành tội phạm theo Điều 79, đáp ứng đầy đủ các điều kiện quy định tại Điều 78 và bảo đảm quyền bào chữa của pháp nhân. Nội dung này cần được quy định thống nhất với pháp luật tố tụng hình sự.

Về việc áp dụng hình phạt đối với cá nhân phạm tội trên danh nghĩa pháp nhân, tôi cho rằng việc xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên hành vi, lỗi và vai trò thực tế của người đó. Dự thảo đã thể hiện đúng hướng này tại khoản 2 Điều 84. Theo đó, cần nhất quán với nguyên tắc không thể lấy chức danh làm chứng cứ buộc tội, mà phải xem xét đầy đủ trách nhiệm của người thực tế đã trực tiếp chỉ đạo hoặc tổ chức thực hiện hành vi phạm tội.

Thứ hai, về các tội phạm trên không gian mạng.

Tôi tán thành việc dự thảo đã cấu trúc lại các tội phạm trên không gian mạng theo chuỗi hành vi, từ chuẩn bị, tổ chức đến thực hiện. Đây là cách tiếp cận mới, phù hợp với thực tiễn phát triển của công nghệ hiện đại cũng như yêu cầu đấu tranh đối với nhiều vụ tống tiền quy mô lớn đã diễn ra gần đây trên không gian mạng.

Tôi xin góp ý thêm một nội dung. Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản qua mạng tại Điều 157 hiện chưa thuộc danh mục các tội danh được xử lý từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội theo Điều 14. Trong khi đó, để thực hiện hành vi lừa đảo, các đối tượng thường phải có sự chuẩn bị từ trước, như thu gom tài khoản ngân hàng, mua SIM không chính chủ và dựng các trang web giả mạo. Vì vậy, cần rà soát kỹ nội dung này, bởi ngăn chặn được hành vi ngay từ giai đoạn chuẩn bị sẽ góp phần ngăn ngừa thiệt hại trước khi tiền của người dân thực sự bị chuyển đi.

Cùng với đó, tại khoản 1 Điều 276, cần phân biệt rõ công cụ phạm tội với công cụ được sử dụng trong hoạt động bảo mật hợp pháp. Cùng một phần mềm nhưng chuyên gia bảo mật có thể sử dụng để kiểm thử hệ thống, trong khi tin tặc lại sử dụng để xâm nhập trái phép.

Dự thảo đã xác định dấu hiệu định tội là những thiết bị, phần mềm được thiết kế hoặc chỉnh sửa có tính năng chủ yếu để thực hiện tội phạm. Tôi cho rằng đây là tiêu chí rất xác đáng. Tuy nhiên, tôi đề nghị cần làm rõ thêm mục đích phạm tội của người thực hiện hành vi, bởi không thể chỉ căn cứ vào tính năng kỹ thuật của công cụ để kết luận về mục đích phạm tội.

Cụ thể, tôi đề nghị bổ sung tại Điều 276 một quy định loại trừ: “Hoạt động nghiên cứu, kiểm tra, đánh giá an toàn thông tin mạng được chủ hệ thống thông tin ủy quyền hoặc thực hiện theo hợp đồng hợp pháp thì không thuộc trường hợp sử dụng vào mục đích trái pháp luật”.

Theo đó, cần xử lý nghiêm những hành vi cố ý phạm tội trên không gian mạng, đồng thời phân biệt rõ với những hoạt động thử nghiệm, tấn công giả định được thực hiện hợp pháp, đúng quy định, qua đó bảo vệ đội ngũ chuyên gia an ninh mạng mà đất nước đang rất cần.

Kính thưa Quốc hội,

Mỗi thay đổi về chính sách đều phải đi cùng với căn cứ quy trách nhiệm rõ ràng. Theo đó, người dân được bảo vệ trước nguy cơ lừa đảo từ sớm; doanh nghiệp chân chính không phải lo bị quy trách nhiệm vì sai phạm của một cá nhân; kỹ sư bảo mật có thể yên tâm làm việc mà không sợ bị coi là tin tặc.

Pháp luật hình sự nghiêm minh là khi người có tội không thể trốn tránh trách nhiệm, người không có tội luôn được bảo vệ. Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang đi đúng theo hướng này.

Tôi xin hết ý kiến. Xin trân trọng cảm ơn Quốc hội.