Sáng 29/6, Ban Dân tộc HĐND tỉnh tiến hành giám sát việc thực hiện Đề án sắp xếp ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất trên địa bàn các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2021- 2025 với Sở Nông nghiệp và Môi trường, đồng chí Lương Tiến Thành, Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh làm trưởng đoàn. Cùng tham dự có lãnh đạo Sở Tài chính; Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Thanh Hóa.
Tại buổi làm việc Sở Nông nghiệp và Môi trường báo cáo việc triển khai thực hiện Đề án sắp xếp ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất trên địa bàn các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2021 - 2025.
Trong những năm gần đây, tình hình biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, thiên tai diễn biến bất thường, khắc nghiệt, không theo quy luật, gây ra những tổn thất rất lớn về người, tài sản của Nhà nước và Nhân dân, nhất là ở những nơi xung yếu, nguy cơ cao. Do đó việc chăm lo đến công tác sắp xếp dân cư vùng nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất ở khu vực miền núi được Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh đặc biệt quan tâm.
Đề án sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất tại các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021- 2025 được phê duyệt tại Quyết định số 4845/QĐ-UBND ngày 01/12/2021, được điều chỉnh tại Quyết định 511/QĐ-UBND ngày 21/02/2025 của UBND tỉnh là một Đề án lớn và mang tính cấp bách nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản của Nhân dân tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Toàn cảnh buổi làm việc (ảnh: Báo và Phát thanh Truyền hình Thanh Hóa)
Đề án đưa ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2025 bố trí sắp xếp, ổn định cho 2.225 hộ dân tại khu vực có nguy cơ rất cao và nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất trên địa bàn khu vực miền núi trong tỉnh, theo 03 hình thức: Tái định cư (TĐC) tập trung cho 1.326 hộ/31 dự án; TĐC liền kề cho 300 hộ/17 dự án; TĐC xen ghép cho 599 hộ.
Tổng kinh phí dự kiến thực hiện Đề án là 583.680 triệu đồng, trong đó: hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu TĐC tập trung 349.800 triệu đồng; hỗ trợ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng khu TĐC liền kề 45.000 triệu đồng; Hỗ trợ trực tiếp hộ gia đình 128.965 triệu đồng; hỗ trợ giải phóng mặt bằng (GPMB) các khu TĐC 59.915 triệu đồng.
Trong giai đoạn 2021-2025, với sự quan tâm, chỉ đạo của Tỉnh, cấp ủy và chính quyền địa phương đã lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện Đề án đạt được những kết quả nhất định, cụ thể tính đến hết năm 2025, đã tuyên truyền, vận động và bố trí ổn định cho 454/2.225 hộ, đạt tỷ lệ 20,4% so với mục tiêu Đề án. Tổng số kinh phí đã thực hiện Đề án là 187.600 triệu đồng (bằng 32,1% mục tiêu Đề án). Việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ đến ngày 31/12/2025, trong số 454 hộ đã được tái TĐC đến nơi ở mới thì có 98 hộ được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (đạt 21,6%).
Với sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy và chính quyền các cấp từ tỉnh đến cơ sở, việc thực hiện Đề án đã đạt được những kết quả tích cực, các kết quả nổi bật đó là: (1) Công tác lãnh đạo, chỉ đạo được các cấp, các ngành thực hiện quyết liệt, đồng bộ. Đặc biệt, các địa phương đã huy động hiệu quả sự tham gia của Bộ đội Biên phòng, Công an xã, lực lượng DQTV, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị- xã hội cùng chung sức hỗ trợ các hộ tháo dỡ, di chuyển và xây dựng nhà cửa; (2) Các địa phương đã linh hoạt lồng ghép nguồn lực từ Đề án với các chương trình khác để tập trung hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, ổn định cuộc sống tại nơi ở mới. Đồng thời, đã tuyên truyền, vận động được 454 hộ dân triển khai xây dựng nhà và di chuyển đến nơi ở mới an toàn hơn (đạt 20,4% so với mục tiêu Đề án); (3) Kết cấu hạ tầng tại các khu TĐC đã hoàn thành khá đồng bộ, góp phần rất quan trọng trong việc xây dựng nông thôn mới, tổ chức lại không gian sống gắn với hạ tầng thiết yếu, hình thành nên các thôn với diện mạo mới, sạch đẹp, văn minh hơn; (4) Đời sống đa số các hộ dân sau di dời đến nơi ở mới đã ổn định, đồng bào yên tâm sinh hoạt và sản xuất, góp phần quan trọng giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội; (5) Chính sách hỗ trợ của Nhà nước đã phát huy vai trò "vốn mồi", khuyến khích các hộ dân tự huy động nguồn lực trong gia đình, dòng họ, cộng đồng hoặc vay mượn thêm để chỉnh trang nhà cửa, sớm ổn định cuộc sống.
Bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, việc thực hiện Đề án cũng bộc lộ một số tồn tại, hạn chế nhất định. Cụ thể là: Công tác lãnh đạo, chỉ đạo của một số cấp ủy, chính quyền cấp huyện cũ và cấp xã có nơi, có việc thiếu quyết liệt, thiếu sâu sát, thiếu kịp thời, chưa xác định việc bố trí TĐC cho các hộ theo Đề án là nhiệm vụ trọng yếu, cấp bách, thường xuyên. Một số dự án mới phát sinh sau bão không phù hợp với quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng chung của xã đã được phê duyệt, dẫn đến không đủ điều kiện để trình quyết định chủ trương đầu tư. Tiến độ thực hiện Đề án giai đoạn 2021-2025 rất chậm, đến ngày 31/12/2025, đang còn 1.771 hộ/ 2225 hộ chưa được TĐC đến nơi ở mới an toàn hơn (tức là 79,6% số hộ Đề án vẫn còn trong tình trạng nguy cơ cao và rất cao). Nhiều dự án được HĐND tỉnh thông qua chủ trương đầu tư từ năm 2022 nhưng đến nay vẫn "giậm chân tại chỗ". Có dự án công bố tình trạng khẩn cấp năm 2024, nhưng đến nay chưa thực hiện và đề nghị không tiếp tục thực hiện; dự án công bố tỉnh trạng khẩn cấp năm 2024, nhưng tiến độ xây dựng còn chậm; một số khu TĐC được phê duyệt trong đề án mà địa phương đề nghị không thực hiện. Chi phí thực tế khi đầu tư xây dựng các hạng mục hạ tầng kỹ thuật tại dự án TĐC tập trung và TĐC liên kề cao hơn khá nhiều so với định mức hỗ trợ theo Đề án. Việc huy động các nguồn lực khác cùng tham gia thực hiện Đề án ở một số địa phương hiệu quả chưa cao, chủ yếu vẫn mang tâm lý trông chờ vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chưa kịp thời, số hộ đã đến nơi ở mới nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn nhiều (còn 356 hộ, chiếm 78,4%). Kết cấu hạ tầng tại một số dự án TĐC liền kề chưa đồng bộ, chưa đạt tiêu chí "nơi ở mới tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ": Nhiều khu TĐC liền kề diện tích đất ở cấp cho các hộ dân khá hẹp (không phù hợp cho việc xây dựng nhà sàn theo phong tục, tập quán của nhân dân), giao thông đi lại khó khăn, chưa tiếp cận được đầy đủ dịch vụ y tế, giáo dục cơ bản, dẫn đến tình trạng hạ tầng xây xong nhưng không thu hút được người dân đến ở.
Tại buổi giám sát, đại diện lãnh đạo các sở, ngành cấp tỉnh, các thành viên Ban Dân tộc HĐND tỉnh đã phân tích, đánh giá những khó khăn, vướng mắc trong triển khai thực hiện Đề án.
Phát biểu kết luận buổi làm việc, đồng chí Lương Tiến Thành, Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh ghi nhận và đánh giá cao sự nỗ lực, nghiêm túc và quyết liệt của các sở, ngành, nhất là Sở Nông nghiệp và Môi trường trong việc triển khai thực hiện Đề án trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua; đồng thời chỉ ra những tồn tại, hạn chế và đề nghị các sở, ngành tiếp thu ý kiến của các đại biểu tại hội nghị để hoàn thiện báo cáo.
Về nhiệm vụ thời gian tới, đồng chí đề nghị các sở, ngành: Nông nghiệp và Môi trường, Tài chính, Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông Thanh Hóa, các cấp, ngành, đoàn thể cần tập trung, quyết liệt hơn nữa trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, đặc biệt là nêu cao vai trò của người đứng đầu. Đồng thời, tích cực tuyên truyền, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc và sự chung tay ủng hộ của các tầng lớp Nhân dân tổ chức thực hiện Đề án đạt hiệu quả cao. Tăng cường hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho các hộ dân đã đến sinh sống ổn định theo Đề án được kịp thời, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân; đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư để đưa nhân dân đến sinh sống ổn định trước mùa mưa bão.
Các ý kiến, kiến nghị của các sở, ngành, Ban Dân tộc HĐND tỉnh tiếp thu đưa vào Báo cáo kết quả giám sát việc triển khai thực Đề án sắp xếp ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất trên địa bàn các huyện miền núi tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2021 - 2025, trình tại kỳ họp thường lệ giữa năm 2026, HĐND tỉnh khóa XIX, nhiệm kỳ 2026 - 2031.