Tại hội nghị tổng kết hoạt động của Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa, khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026 chiều ngày 09/3/2026, đồng chí Mai Xuân Bình, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp, đại biểu HĐND tỉnh đã có bài tham luận tại hội nghị với chủ đề về công tác tham mưu, thẩm định ban hành Nghị quyết quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân và những vấn đề pháp lý cần lưu ý trong quá trình thực hiện. Cổng Thông tin của Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh trân trọng giới thiệu bài tham luận của đồng chí.
Trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) của chính quyền địa phương, Nghị quyết quy phạm pháp luật của Hội đồng nhân dân (HĐND) có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng, là công cụ pháp lý trực tiếp để thể chế hóa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời quyết định các biện pháp phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và an sinh xã hội tại địa phương.
Trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử và chuyển đổi số, yêu cầu đặt ra đối với công tác tham mưu, thẩm định ban hành Nghị quyết quy phạm pháp luật của HĐND ngày càng cao. Nghị quyết của HĐND không chỉ cần bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất trong hệ thống pháp luật mà còn phải chú trọng tính dự báo, tính khả thi và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.
Thời gian qua, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sâu sát của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh và sự phối hợp chặt chẽ của các sở, ban, ngành, công tác tham mưu, thẩm định ban hành Nghị quyết QPPL của HĐND đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật địa phương.
Trước hết, nhận thức của các cơ quan, đơn vị về vị trí, vai trò của Nghị quyết QPPL của HĐND ngày càng được nâng cao. Công tác xây dựng Nghị quyết đã được quan tâm đúng mức, từng bước khắc phục tình trạng ban hành văn bản khi chưa thực sự cần thiết hoặc chưa đầy đủ điều kiện để ban hành chính sách.
Bên cạnh đó, công tác tham mưu xây dựng chương trình ban hành Nghị quyết QPPL từng bước đi vào nền nếp, bảo đảm có trọng tâm, trọng điểm, bám sát nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh của tỉnh và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng giai đoạn cụ thể.
Chất lượng nội dung các Nghị quyết QPPL của HĐND được nâng lên rõ rệt. Thông qua công tác thẩm định, nhiều nội dung chưa phù hợp về thẩm quyền, hình thức, kỹ thuật lập pháp đã được kịp thời phát hiện, chỉnh lý; các quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc không còn phù hợp với pháp luật hiện hành từng bước được khắc phục, qua đó nâng cao tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của Nghị quyết.
Đồng thời, trình tự, thủ tục xây dựng và ban hành Nghị quyết QPPL ngày càng được tuân thủ nghiêm túc. Việc lấy ý kiến, tiếp thu, giải trình được thực hiện đầy đủ, có chất lượng hơn; sự phối hợp giữa cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm định và các cơ quan có liên quan ngày càng chặt chẽ, góp phần nâng cao chất lượng dự thảo và rút ngắn thời gian hoàn thiện văn bản.
Qua thực tiễn tham mưu, thẩm định cho thấy, vai trò của Sở Tư pháp ngày càng được khẳng định, thực sự phát huy vai trò là cơ quan “gác cửa pháp lý”, giúp HĐND tỉnh hạn chế tối đa việc ban hành các Nghị quyết có nội dung trái pháp luật, vượt thẩm quyền hoặc thiếu tính khả thi trong thực tiễn.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác tham mưu, thẩm định ban hành Nghị quyết QPPL của HĐND vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Một số dự thảo Nghị quyết chưa được rà soát đầy đủ hệ thống văn bản pháp luật có liên quan; việc đánh giá tác động chính sách ở một số trường hợp còn mang tính hình thức; công tác tổng kết, đánh giá thực tiễn trong một số lĩnh vực chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến việc ban hành Nghị quyết phải sửa đổi, bổ sung trong thời gian ngắn.
Để tiếp tục nâng cao chất lượng công tác tham mưu, thẩm định ban hành Nghị quyết QPPL của HĐND, trong thời gian tới cần tập trung thực hiện tốt một số giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, gắn chặt việc xây dựng Nghị quyết với công tác rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật, kịp thời sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ những quy định không còn phù hợp, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật địa phương.
Thứ hai, nâng cao chất lượng công tác tham mưu đề xuất chính sách, chú trọng đánh giá đầy đủ tác động kinh tế - xã hội, khả năng cân đối nguồn lực và điều kiện tổ chức thực hiện ngay từ khâu đăng ký xây dựng Nghị quyết.
Thứ ba, tiếp tục nâng cao chất lượng công tác thẩm định, coi thẩm định là khâu bắt buộc, có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng Nghị quyết; bảo đảm các ý kiến thẩm định được nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ trong quá trình hoàn thiện dự thảo.
Thứ tư, tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị liên quan; đồng thời quan tâm bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng và thẩm định văn bản quy phạm pháp luật.
Công tác tham mưu, thẩm định ban hành Nghị quyết QPPL của HĐND có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật ở địa phương. Với vai trò là cơ quan tham mưu pháp lý, Sở Tư pháp sẽ tiếp tục đồng hành, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị liên quan, góp phần nâng cao chất lượng Nghị quyết của HĐND, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.