Tại hội nghị tổng kết hoạt động của HĐND tỉnh Thanh Hóa, khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026 chiều ngày 09/3/2026, đồng chí Nguyễn Tuấn Tưởng, Phó Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh tỉnh đã có bài tham luận tại hội nghị với chủ về Hoạt động giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh; hoạt động giải trình tại phiên họp của Thường trực HĐND tỉnh khóa XVIII, trong nhiệm kỳ 2021 – 2026. Cổng Thông tin điện tử của HĐND tỉnh trân trọng giới thiệu toàn văn bài tham luận của đồng chí.
Việc thực hiện tốt chức năng giám sát của Hội đồng nhân dân (HĐND), Thường trực HĐND có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, khẳng định vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển và nguyện vọng chính đáng của Nhân dân. Đại diện Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh, Đồng chí Nguyễn Tuấn Tưởng, Phó Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh đã tham gia tham luận tại Hội nghị, với 2 nội dung giám sát mà HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh đã làm rất có hiệu quả tại nhiệm kỳ vừa qua đó là Hoạt động giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh; hoạt động giải trình tại phiên họp của Thường trực HĐND tỉnh.
Trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, sự phối hợp chặt chẽ của Ủy ban nhân dân tỉnh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh và các cơ quan liên quan, HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh đã không ngừng đổi mới nội dung, phương thức, nâng cao chất lượng hoạt động giám sát và giải trình, đạt được nhiều kết quả tích cực, chủ yếu như sau:
1. Hoạt động giám sát chuyên đề
Trên cơ sở Chương trình, kế hoạch giám sát được HĐND tỉnh thông qua, Thường trực HĐND tỉnh đã chủ động tổ chức triển khai các hoạt động giám sát bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật. Từ đầu nhiệm kỳ 2021 - 2026 đến nay, HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh và các Ban của HĐND tỉnh đã thành lập 42 đoàn giám sát, tổ chức 229 cuộc giám sát đối với 33 chuyên đề.
Trong đó, HĐND tỉnh đã thành lập 4 đoàn giám sát tổ chức 33 cuộc giám sát với 2 chuyên đề, tập trung vào những lĩnh vực trọng tâm, nhạy cảm, tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của Nhân dân là: Công tác quản lý nhà nước về quy hoạch xây dựng; kết quả triển khai, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới; đây là lần đầu tiên HĐND tỉnh Thanh Hóa tổ chức hoạt động giám sát chuyên đề và đạt được nhiều kết quả tích cực.
Thường trực HĐND tỉnh đã thành lập 14 đoàn giám sát, tổ chức 79 cuộc giám sát với 7 chuyên đề, gồm: Công tác quản lý nhà nước về cấp phép, thăm dò, khai thác và sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng; việc cải cách hành chính, trọng tâm là cải cách thủ tục hành chính; việc tổ chức và hoạt động của hệ thống y tế cơ sở; việc thực hiện các nghị quyết của HĐND tỉnh về hoạt động chất vấn, các kết luận của Thường trực HĐND sau giám sát chuyên đề; việc ban hành nghị quyết của HĐND cấp huyện; việc tuyển dụng, sử dụng và quản lý cán bộ lãnh đạo, quản lý, giáo viên các cấp học; việc thực hiện nghị quyết của HĐND tỉnh về nội dung chất vấn tại kỳ họp thường lệ cuối năm 2024.
Các Ban của HĐND tỉnh đã thành lập 24 đoàn giám sát, tổ chức 117 cuộc giám sát với 24 chuyên đề theo lĩnh vực phụ trách (Ban Kinh tế - Ngân sách tổ chức 30 cuộc giám sát với 5 chuyên đề, Ban Pháp chế tổ chức 19 cuộc giám sát với 6 chuyên đề, Ban Văn hóa - Xã hội tổ chức 42 cuộc giám sát với 7 chuyên đề, Ban Dân tộc tổ chức 26 cuộc giám sát với 6 chuyên đề). Qua đó, góp phần làm rõ nhiều vấn đề nổi cộm, bất cập trong từng lĩnh vực chuyên môn, tăng tính chuyên sâu và hiệu quả của hoạt động giám sát.
Sau mỗi đợt giám sát, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết về kết quả giám sát, Thường trực HĐND tỉnh ban hành Kết luận giám sát; các Ban của HĐND tỉnh ban hành báo cáo kết quả giám sát, trong đó nêu các kiến nghị đề nghị UBND tỉnh, các sở, ngành, địa phương để xem xét, giải quyết. Nhìn chung, hoạt động giám sát đảm bảo công khai, khách quan, đúng quy định; các kết luận giám sát đã chỉ rõ những hạn chế, thiếu sót, bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật và nghị quyết của HĐND tỉnh; đồng thời kiến nghị nhiều giải pháp cụ thể, khả thi, góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong công tác chỉ đạo, điều hành của các cấp chính quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn tỉnh.
2. Hoạt động tái giám sát
Một kết quả nổi bật trong nhiệm kỳ 2021 - 2026 là Thường trực HĐND tỉnh đã đẩy mạnh hoạt động tái giám sát, tập trung xem xét việc thực hiện các kết luận sau giám sát, truy đến cùng việc thực hiện kết luận sau giám sát.
Trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, Thường trực HĐND tỉnh đã tăng cường theo dõi, đôn đốc việc thực hiện các kết luận sau giám sát và chủ động tổ chức tái giám sát đối với những nội dung chậm được khắc phục hoặc còn tồn tại kéo dài. Trong các năm 2023 và 2025, Thường trực HĐND tỉnh đã tổ chức giám sát chuyên đề về việc thực hiện các nghị quyết của HĐND tỉnh về hoạt động chất vấn và các kết luận sau giám sát chuyên đề; đồng thời xem xét kết quả thực hiện nghị quyết của HĐND tỉnh về nội dung chất vấn tại kỳ họp thường lệ cuối năm 2024. Trên cơ sở đó, Thường trực HĐND tỉnh đã ban hành Kết luận số 866/KL-HĐND ngày 08/12/2023 và Kết luận số 1539/KL-HĐND ngày 10/12/2025, trong đó đánh giá toàn diện tình hình thực hiện các kiến nghị sau giám sát, chỉ rõ những nội dung đã được các cơ quan, đơn vị nghiêm túc tiếp thu, triển khai; đồng thời làm rõ những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân của việc chậm khắc phục, chưa thực hiện đầy đủ các kết luận giám sát, yêu cầu UBND tỉnh và các sở, ngành, địa phương liên quan xác định rõ trách nhiệm, giải pháp và thời hạn thực hiện.
Thông qua việc ban hành và tổ chức thực hiện các kết luận tái giám sát, Thường trực HĐND tỉnh đã từng bước nâng cao hiệu lực của hoạt động giám sát, khắc phục tình trạng kiến nghị sau giám sát chưa được giải quyết dứt điểm; đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị trong việc thực hiện nghị quyết của HĐND tỉnh, góp phần củng cố niềm tin của cử tri và Nhân dân đối với cơ quan dân cử.
3. Hoạt động giải trình tại phiên họp của Thường trực HĐND tỉnh
Cùng với giám sát và tái giám sát, hoạt động giải trình tại phiên họp của Thường trực HĐND tỉnh tiếp tục được đổi mới theo hướng thường xuyên, thiết thực, hiệu quả. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Thường trực HĐND tỉnh đã tổ chức 04 phiên giải trình, tập trung vào những vấn đề lớn, phức tạp, được cử tri và Nhân dân quan tâm, như: công tác cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; thi hành án dân sự; tình trạng chậm đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp; việc chấp hành pháp luật trong quản lý hành nghề y, dược tư nhân.
Để chuẩn bị cho phiên giải trình, Thường trực HĐND tỉnh đã chỉ đạo các Ban của HĐND tỉnh tổ chức khảo sát tại một số địa phương, đơn vị trên địa bàn tỉnh để tổng hợp và xây dựng báo cáo, kiến nghị. Các phiên giải trình được tổ chức trực tiếp kết hợp với trực tuyến tại các điểm cầu huyện, thị xã, thành phố (trước khi sắp xếp). Tại các phiên giải trình, các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những khó khăn, vướng mắc, tồn tại, hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện các nội dung giải trình. Qua phiên giải trình đã cho thấy các vấn đề được Thường trực HĐND tỉnh lựa chọn giải trình là “trúng và đúng”; là vấn đề được Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Thường trực Tỉnh ủy rất quan tâm trong lãnh đạo, chỉ đạo; phù hợp với thực tiễn, đáp ứng sự quan tâm của cử tri và Nhân dân trong tỉnh. Sau phiên giải trình, Thường trực HĐND tỉnh ban hành kết luận yêu cầu UBND tỉnh, các sở, ban, ngành, UBND các huyện, thị xã, thành phố và các đơn vị liên quan tập trung chỉ đạo, xác định rõ lộ trình, phân công rõ trách nhiệm, đẩy nhanh tiến độ để khắc phục các tồn tại, hạn chế đã được chỉ ra tại phiên giải trình.
Từ thực tiễn hoạt động giám sát, tái giám sát và giải trình trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm chủ yếu sau:
Một là, cần nhận thức đầy đủ, đúng đắn và thống nhất về vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh trong hoạt động giám sát, tái giám sát và giải trình theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND. Trên cơ sở đó, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy tổ chức thực hiện, xác định giám sát không chỉ là xem xét báo cáo mà phải đi vào thực chất, bám sát hơi thở cuộc sống, giải quyết trúng những vấn đề dân sinh bức xúc, được cử tri và Nhân dân quan tâm.
Hai là, việc lựa chọn nội dung giám sát, tái giám sát và giải trình phải có trọng tâm, trọng điểm, sát với yêu cầu thực tiễn phát triển của tỉnh. Các nội dung giám sát cần được lựa chọn trên cơ sở chủ động “đi trước một bước” ngay từ khâu xây dựng kế hoạch, gắn với việc thực hiện nghị quyết của HĐND tỉnh và những vấn đề nổi cộm phát sinh từ thực tiễn. Nội dung lựa chọn đúng và trúng sẽ tạo sự đồng thuận cao, tránh dàn trải, hình thức và nâng cao hiệu lực của các kết luận, kiến nghị sau giám sát, giải trình.
Ba là, nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị là điều kiện then chốt để hoạt động giám sát, tái giám sát và giải trình đạt hiệu quả. Thường trực HĐND tỉnh đã phân công các Ban của HĐND chủ động khảo sát, thu thập thông tin đa chiều từ sớm, đẩy mạnh giám sát về cơ sở, tăng cường khảo sát thực địa, đến tận công trình, dự án, địa bàn. Đồng thời, linh hoạt trong phương thức tổ chức giám sát, giúp các thành viên đoàn giám sát có dữ liệu để đối chiếu, thẩm định báo cáo của UBND và các cơ quan liên quan, qua đó nâng cao tính khách quan, chính xác của kết luận giám sát.
Bốn là, coi trọng theo dõi, đôn đốc và tổ chức tái giám sát việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát. Thực tiễn cho thấy, hiệu quả giám sát không chỉ được đo bằng số lượng các cuộc giám sát mà quan trọng hơn là kết quả thực hiện kiến nghị sau giám sát. Việc phân công theo dõi theo từng lĩnh vực, ban hành văn bản nhắc nhở khi chậm thực hiện, hoặc đưa nội dung chưa được giải quyết dứt điểm vào chất vấn, giải trình đã góp phần nâng cao hiệu lực của các kết luận giám sát, khắc phục tình trạng kiến nghị tồn đọng kéo dài.
Năm là, tăng cường vai trò trung tâm, điều hòa, phối hợp của Thường trực HĐND tỉnh trong hoạt động giám sát, tái giám sát và giải trình. Thường trực HĐND tỉnh không chỉ tổ chức giám sát mà còn theo dõi, tổng hợp các vấn đề phát sinh từ thực tiễn, kịp thời báo cáo Tỉnh ủy để lãnh đạo, chỉ đạo theo đúng thẩm quyền; đồng thời tăng cường phối hợp với UBND tỉnh, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh và các cơ quan liên quan. Qua đó vừa bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, vừa phát huy tối đa vai trò, vị thế của cơ quan dân cử trong quản lý, điều hành và kiến tạo phát triển của tỉnh.