[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Lâu nay, khi nói đến người cao tuổi, chúng ta thường nghĩ đến lương hưu, trợ cấp, khám chữa bệnh, thăm hỏi, chúc thọ. Những chính sách ấy rất cần thiết, nhưng mới phản ánh một phần của vấn đề. Chúng ta đã quan tâm nhiều đến việc người già cần được chăm sóc như thế nào, mà chưa nhìn đầy đủ họ còn có thể đóng góp gì, cần được sống ra sao và những nhu cầu ấy có thể tạo ra giá trị kinh tế, xã hội như thế nào.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Chưa hết, có một nghịch lý trong đời sống hiện đại: Người ta có thể sống lâu hơn, đầy đủ hơn, nhưng chưa chắc đã vui hơn. Nhiều người già, người về hưu đang quanh quẩn trong một không gian bị bó hẹp bởi tuổi tác; trong khi có những người vẫn tràn trề nhiệt huyết cống hiến, nhưng không nhiều cơ hội được mở ra cũng bởi sự giới hạn của tuổi tác.

Một bên cần được quan tâm, chăm sóc. Một bên vẫn có khả năng tạo ra giá trị. Và không ít người đồng thời có cả hai nhu cầu ấy.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Trong bối cảnh già hóa dân số đang diễn ra nhanh chóng, thực trạng và những vấn đề đặt ra cho tỉnh Thanh Hóa cũng không hề nhỏ. Tuy nhiên, có một tín hiệu rất đáng mừng: Người cao tuổi hiện chiếm gần 16% dân số Thanh Hóa, hơn 65% vẫn trực tiếp tham gia lao động sản xuất, gần 5.000 người làm chủ trang trại, doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh, HTX...

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Những con số ấy cho thấy người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách; ngược lại, họ là lực lượng đang trực tiếp tạo ra sản phẩm, việc làm, thu nhập và đóng góp cho cộng đồng.

Những con số ấy cũng đồng thời gợi mở một cách nhìn khác về già hóa dân số: Phía sau những mái đầu bạc không chỉ là nhu cầu chăm sóc ngày càng lớn, mà còn là một nguồn lực kinh tế, tri thức và một thị trường dịch vụ chưa được khai thác tương xứng. Đã đến lúc Thanh Hóa cần chuyển từ tư duy chăm lo tuổi già sang chủ động phát triển kinh tế bạc.

Đó cũng chính là điểm khởi đầu của tư duy về kinh tế bạc.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Kinh tế bạc không chỉ là kinh doanh sản phẩm, dịch vụ dành cho người già. Đó là hệ sinh thái kinh tế gắn với nhu cầu và sự tham gia của người cao tuổi, từ chăm sóc sức khỏe, văn hóa, thể thao, du lịch đến phát huy tri thức, kinh nghiệm, kỹ năng, tài sản và khả năng lao động. Nói cách khác, kinh tế bạc không chỉ làm kinh tế cho người cao tuổi, mà còn tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia và tạo ra giá trị trong nền kinh tế.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Như vậy, phát triển kinh tế bạc là đồng thời giải quyết hai bài toán: Phát huy tiềm năng tri thức, kinh nghiệm của những người còn khả năng, mong muốn cống hiến và tổ chức chăm sóc tốt hơn những người cần được hỗ trợ. Đây là một cách tiếp cận toàn diện, bao trùm và phù hợp với bối cảnh hiện nay, khi mà chăm sóc người già đang trở thành vấn đề ngày càng cấp thiết đối với Thanh Hóa.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Thực tế, Thanh Hóa vẫn là tỉnh có thu nhập bình quân đầu người còn thấp, một bộ phận lao động trẻ đi làm ăn xa, trong khi mô hình chăm sóc người già vẫn chủ yếu dựa vào gia đình. Một người con phải nghỉ việc để chăm cha mẹ đau ốm không chỉ là câu chuyện riêng của gia đình, mà còn là sự gián đoạn lao động, thu nhập và năng suất xã hội. Ngược lại, nếu có dịch vụ chăm sóc đáng tin cậy, người già được chăm sóc tốt hơn, con cháu yên tâm làm việc, người cung cấp dịch vụ có thu nhập và doanh nghiệp có thêm thị trường.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Tuy nhiên, giữa mục tiêu kỳ vọng được tạo ra từ kinh tế bạc với thực tiễn cuộc sống, vẫn đang tồn tại những điểm nghẽn, rào cản. Không đơn thuần như xây nên một mô hình kinh doanh, với nguồn vốn là một yếu tố căn bản. Phát triển kinh tế bạc đòi hỏi nhiều hơn thế, đặc biệt cần chính là sự thay đổi về tư duy và tâm lý xã hội.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Xã hội phương Đông truyền thống vốn đặt quá nhiều gánh nặng lên vai cha mẹ, khiến nhiều người vẫn xem việc lo toan cho con cái ngay cả khi về già là điều nên làm, thậm chí là hiển nhiên, còn chăm lo cho bản thân trở thành thứ yếu. Trong khi đạo hiếu quan niệm, việc chăm sóc cha mẹ là trách nhiệm của con cái, cho nên việc thuê người hỗ trợ, hay sử dụng dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp đôi khi bị nhìn nhận là thiếu trách nhiệm, chưa tròn đạo hiếu. Những rào cản tâm lý này có thể khiến nhu cầu dù có thật, nhưng thị trường không thể hình thành. Muốn tháo gỡ, không thể chỉ tuyên truyền mà phải tạo ra những dịch vụ an toàn, tin cậy, giá cả phù hợp.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Một điểm nghẽn khác lại nằm trong cách nhìn về nghỉ hưu. Xã hội đôi khi mặc nhiên coi nghỉ hưu là kết thúc quá trình đóng góp. Trong khi đó, kinh nghiệm và vốn trí thức được tích lũy qua hàng chục năm lao động, làm nghề của những kỹ sư, bác sĩ... là vốn quý có thể tạo ra giá trị nếu được kết nối với nhu cầu của cộng đồng. Do đó, thay đổi quan niệm về nghỉ hưu là cần thiết và là khởi đầu để người già bước ra khỏi “vùng an toàn”. Song, để họ sẵn sàng bước vào một hành trình cống hiến mới – nơi họ không chịu quá nhiều áp lực về tiền bạc, thu nhập hay địa vị - thì cần sự kết nối và sẵn sàng các điều kiện, từ cơ chế đến nguồn lực của xã hội.

Mặc dù vậy, những điểm nghẽn kể trên vẫn là yếu tố khách quan. Về bản chất, kinh tế bạc hướng đến người già, cho nên nhu cầu, mong muốn của họ cần được lắng nghe trước tiên; lợi ích và các giá trị họ mang lại cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Thực tế, người cao tuổi có nhu cầu được trò chuyện, được lắng nghe, được chia sẻ và được cảm thấy mình vẫn có ích. Thế nhưng, đây cũng là điều đang ít nhiều bị xem nhẹ, hay chưa được quan tâm đúng mức. Do vậy, phát triển kinh tế bạc không thể chỉ quan tâm đến bệnh viện, thuốc hay viện dưỡng lão. Chăm sóc sức khỏe tinh thần, duy trì kết nối xã hội và tạo niềm vui trong cuộc sống phải trở thành một nội dung quan trọng.

Một tư duy mới là khởi điểm. Nhưng muốn biến tư duy ấy trở thành những mô hình hay kết quả cụ thể của kinh tế bạc, thì cần những viên gạch nền móng...

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Thanh Hóa không nhất thiết phải bắt đầu kinh tế bạc bằng những dự án hàng nghìn tỷ đồng hay những khu dưỡng lão quy mô lớn. Điều cần thiết hơn là lựa chọn một số mô hình phù hợp với nhu cầu, khả năng chi trả và nguồn lực hiện có. Tuy nhiên, với lợi thế bờ biển dài, gần Hà Nội, nếu Viện dưỡng lão, tiếp cận theo hướng đô thị TOD, tận dụng đường bộ cao tốc, đường sắt tốc độ cao Bắc Nam thì việc tính toán khai thác khía cạnh này cần tính toán mời gọi đầu tư.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Trước hết, có thể thí điểm dịch vụ chăm sóc người cao tuổi tại nhà ở những địa bàn có nhiều lao động đi làm ăn xa. Con cháu có thể đăng ký và thanh toán dịch vụ hỗ trợ sinh hoạt, thăm hỏi, đưa đi khám bệnh, kết nối y tế cho cha mẹ tại quê nhà. Người cung cấp dịch vụ phải được đào tạo, có danh tính rõ ràng, được giám sát chất lượng và hoạt động đúng phạm vi chuyên môn.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Đây là hướng có thể hình thành thị trường từ chính nhu cầu của các gia đình, kể cả nguồn thanh toán của con cháu đang sinh sống tại những đô thị lớn hoặc nước ngoài.

Thứ hai, xây dựng mô hình cộng đồng thân thiện với người cao tuổi tại một số thôn, tổ dân phố. Mỗi nơi có nhóm thể thao, điểm sinh hoạt, người đồng hành hỗ trợ tinh thần, đầu mối kết nối chăm sóc sức khỏe và kênh thông tin phù hợp. Có thể tận dụng nhà văn hóa, trạm y tế, mạng lưới Hội Người cao tuổi và các đoàn thể, không nhất thiết lập thêm tổ chức hay xây dựng cơ sở mới.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Thứ ba, hình thành ngân hàng tri thức người cao tuổi. Kết nối những người nghỉ hưu có chuyên môn, nghệ nhân, thợ giỏi, người có kinh nghiệm sản xuất với trường học, hợp tác xã, doanh nghiệp và thanh niên khởi nghiệp. Việc truyền nghề, tư vấn, hướng dẫn cần gắn với sản phẩm, kết quả cụ thể và có thể được trả thù lao phù hợp.

Cùng với đó, phát triển đào tạo nghề chăm sóc người cao tuổi, tạo việc làm tại chỗ cho lao động trẻ và trung niên; nghiên cứu sản phẩm du lịch nghỉ dưỡng tuổi bạc tại Sầm Sơn, Hải Tiến vào mùa thấp điểm, trước mắt bằng các chương trình thử nghiệm của doanh nghiệp.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Vấn đề nguồn lực cũng cần được nhìn nhận khác đi. Nhà nước tập trung bảo đảm an sinh, hỗ trợ người yếu thế, đào tạo nhân lực và kiểm soát chất lượng. Doanh nghiệp, hợp tác xã cung ứng những dịch vụ có khả năng thu phí. Gia đình tham gia chi trả theo nhu cầu và điều kiện kinh tế. Các tổ chức xã hội, cộng đồng đóng góp nhân lực, địa điểm và hoạt động hỗ trợ.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Nguồn lực mới đôi khi không bắt đầu từ việc có thêm tiền, mà từ việc tổ chức lại những nguồn lực đang có.

Để những ý tưởng ấy không dừng ở chủ trương, tỉnh cần sớm xây dựng bức tranh đầy đủ về người cao tuổi: Bao nhiêu người còn khả năng lao động, bao nhiêu người sống một mình, bao nhiêu người cần chăm sóc dài hạn, nhu cầu về sức khỏe tinh thần ra sao, khả năng chi trả thế nào?

Trên cơ sở đó, lựa chọn một số xã, phường đại diện cho đô thị, nông thôn, miền núi để thí điểm trong một năm. Kết quả không đo bằng số hội nghị hay câu lạc bộ được thành lập, mà bằng số người thực sự được phục vụ, mức độ cải thiện chất lượng sống, việc làm tạo ra, chi phí gia đình tiết kiệm được và khả năng duy trì dịch vụ.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Già hóa dân số là xu hướng không thể đảo ngược. Nhưng già hóa trở thành gánh nặng hay mở ra những cơ hội phát triển mới phụ thuộc nhiều vào cách chúng ta chuẩn bị từ hôm nay.

Với Thanh Hóa, kinh tế bạc không nên bắt đầu từ tham vọng xây dựng những tổ hợp dưỡng lão lớn, mà từ những nhu cầu rất gần gũi của người cao tuổi. Đó là được chăm sóc, được lắng nghe và có cơ hội tiếp tục cống hiến.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Do đó, thành quả của kinh tế bạc cũng không nhất thiết được tính toán bằng doanh thu, mà trước hết được đo đếm bằng những điều giản dị nhưng rất quan trọng, đó là sức khỏe, là niềm vui sống của người già... những giá trị góp phần tạo nên chất lượng sống và sức bền của một xã hội.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Chính vì vậy, đừng chỉ nhìn mái tóc bạc như dấu hiệu của thời gian đã qua. Hãy nhìn vào những giá trị mà những mái đầu ấy có thể được tạo ra trong quãng đời phía trước. Bởi phát triển kinh tế bạc, suy cho cùng, không chỉ là chuẩn bị cho một xã hội có nhiều người già hơn, mà là chuẩn bị để mỗi người dân được sống khỏe hơn, vui hơn, chủ động hơn, được lắng nghe nhiều hơn và tiếp tục có ích theo cách mình mong muốn.

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

[E-Magazine] Kinh tế bạc: Đừng để nguồn lực già đi trong lãng phí

Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hoá


Đánh giá:

lượt đánh giá: , trung bình:


 Bình luận


Mã xác thực không đúng.
     Bình chọn
    Đánh giá của bạn về Cổng thông tin điện tử Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Thanh Hóa
    681 người đã bình chọn
    Thống kê truy cập
    Thống kê: 8.302.373
    Trong năm: 2.331.257
    Trong tháng: 268.658
    Trong tuần: 94.604
    Trong ngày: 1.126
    Online: 5
    Zalo